Testosteron na je 40e: wat is normaal en wanneer is ingrijpen zinvol?

Testosteron bereikt zijn piek bij mannen rond het 18e–25e levensjaar. Daarna daalt het gemiddeld met 1–2% per jaar. Bij de meeste mannen is dit een geleidelijk, goedaardig proces zonder merkbare klachten. Bij een subgroep leidt de daling echter tot symptomen die de kwaliteit van leven substantieel beïnvloeden.

De klassieke presentatie van laag testosteron (hypogonadisme) omvat:

• Vermoeidheid en verminderd doorzettingsvermogen

• Verminderd libido en/of erectiestoornissen

• Afname van spiermassa en kracht

• Toename van vetmassa (met name buikvet)

• Concentratieproblemen en "brain fog"

• Stemmingsveranderingen: prikkelbaarheid, somberheid

• Osteoporose bij chronisch laag testosteron

Deze klachten zijn aspecifiek — ze passen ook bij overtraining, slaaptekort, hypothyreoïdie of depressie. Meting is essentieel om de oorzaak te objectiveren.

Laboratoriumreferentiewaarden voor testosteron zijn gebaseerd op de distributie in de bevolking van dezelfde leeftijd. Een testosteronwaarde van 11 nmol/L bij een man van 55 jaar kan "normaal" zijn per laboratoriumreferentie — maar klinisch relevant laag als die man op zijn 30e een waarde van 28 nmol/L had.

Premedi meet niet alleen totaal testosteron, maar ook SHBG (Sex Hormone Binding Globulin) en berekent vrij testosteron — het biologically active fraction. Bij verhoogd SHBG (wat vaker voorkomt bij ouder worden en bij leveraandoeningen) kan het totaal testosteron normaal lijken terwijl het vrije testosteron klinisch laag is.

Leefstijl heeft een substantieel effect op testosteron:

• Slaap: testosteron wordt voornamelijk aangemaakt tijdens diepe slaap. Slaaptekort van 5 uur per nacht verlaagt testosteron met 10–15%.

• Vetmassa: vetcellen zetten testosteron om in oestradiol via aromatase. Gewichtsverlies bij overgewicht verhoogt testosteron.

• Krachttraining: consistente weerstandstraining stimuleert testosteronproductie.

• Stressreductie: chronisch hoge cortisol onderdrukt de hypothalamus-hypofyse-gonadenas.

• Alcohol: alcohol verlaagt testosteron direct en verhoogt SHBG.

Wanneer leefstijl onvoldoende is en de symptomen klinisch significant zijn, kan testosterontherapie (TRT) overwogen worden — altijd in overleg met een arts.

Testosterontherapie is geïndiceerd bij:

1. Biochemisch bewezen laag testosteron (< 12 nmol/L op minimaal twee metingen)

2. Passende klinische symptomen

3. Uitsluiting van andere oorzaken

Behandeling zonder meting — of op basis van klachten alleen — is niet verantwoord. De keuze voor TRT-vorm (gel, injectie, pellets) en follow-up vereist medische begeleiding. Premedi biedt uitgebreide hormoontesten en arts-consult als startpunt voor dit gesprek.